Verspreiding virussen

Ziekteverwekkers zoals bacteriën en virussen als COVID-19 hebben een drager nodig om zich te kunnen verspreiden. Dit kunnen druppeltjes of vaste deeltjes zijn. De overdraging vindt dan veelal plaats via contact (direct van persoon op persoon of indirect via een besmet oppervlak), maar ook via de lucht. Maatregelen zoals een goede hygiëne, voldoende afstand en het dragen van beschermingsmiddelen (mondmasker of face shield) zorgen ervoor dat een directe besmetting wordt voorkomen. Een druppeltje dat virus bevat en vrijkomt bij hoesten, niezen, spreken en ademen, kan echter ook klein genoeg zijn om lange tijd te blijven zweven. We noemen dit aerosolen.

Aerosolen

Onderzoek toont aan dat aerosolen zich snel over een ruimte kunnen verspreiden en daarmee een potentieel gevaar vormen voor besmetting. De mate waarin deze aerosolen voor besmetting zorgen wordt momenteel nog onderzocht. Voor veilig gebruik van ruimtes waarin meerdere mensen (op afstand) verblijven is het advies momenteel om te ventileren en recirculatie van afvoerlucht te vermijden. Het Bouwbesluit bepaalt het wettelijk kader voor minimum (geforceerde) ventilatie per type gebouw en gebruiksfunctie, maar wanneer is het voldoende om het risico op besmetting te minimaliseren? Daarnaast, welke rol speelt bezettingsgraad, technische staat van het gebouw, grootte van ruimtes, maar ook mate van fysieke inspanning in een ruimte? Het doet vermoeden dat een one-size-fits-all aanpak niet adequaat is.

Een groep internationale onderzoekers met achtergronden in bouwfysica, stromingsleer en (sport)geneeskunde hebben de mogelijkheden onderzocht voor sportcentra. Hoewel sportcentra volgens de regelgeving ruim geventileerd dienen te worden, is er ook sprake van een verhoogde uitstoot van aerosolen vanwege de fysieke inspanning. Men berekent vervolgens hoeveel personen in een ruimte van een bepaalde omvang aanwezig kunnen zijn als gevolg van een bepaalde ‘verversinggraad’ van binnenlucht als gevolg van ventilatie. Hierbij is het ook belangrijk hoe er wordt geventileerd. Veel sportcentra blijken voorzien van een systeem waarbij schone lucht wordt gemixt in de ruimte in plaats van dat een continue éénrichtings verplaatsing plaatsvindt. Dit heeft energetisch voordelen, maar is nadelig voor de verspreiding van aerosolen.

Actieve luchtbehandeling

De onderzoekers bekijken vervolgens wat de potentie is van luchtreiniging in zo’n situatie. Hierbij wordt de Aufero van ENS Clean Air Solutions als voorbeeld genomen. De Aufero kent een brede toepassing in ruimten met medium tot grote inhoud en wordt juist toegepast om recirculatie en mixing te stimuleren. Omdat aerosolen actief worden afgevangen bij een grote capaciteit (7.500 m3/u) vermindert het daarmee de mate van verspreiding. En dat blijkt. Men berekend voor een range aan ruimtegroottes en ventilatievouden hoeveel mensen er veilig aanwezig kunnen zijn. Dit aantal blijkt door toepassing van een luchtreiniger als de Aufero in sommige omstandigheden zelfs te verdubbelen!

Safety first

In aanvulling op persoonlijke beschermingsmiddelen zou actieve luchtreiniging een extra veiligheid kunnen bieden tegen de verspreiding van ziekteverwekkers. De onderzoekers bieden technische handvatten om de complexiteit van de diverse specifieke omstandigheden te bedwingen en om gericht maatregelen te adviseren die de mogelijkheden bij heropening van faciliteiten kunnen vergroten. Dit biedt maatschappelijk en economisch perspectief in de aankomende onzekere tijden.